EN
Mark học AIThe Asch Conformity Experiments · Solomon Asch, Swarthmore College
Khi cả nhóm nói một điều rõ ràng là sai, ta có dám nói điều mình thấy không? Câu trả lời của Asch: phần lớn thời gian là có, nhưng áp lực nhóm đủ mạnh để kéo khoảng một phần ba câu trả lời đi theo cái sai.
Người tham gia tưởng mình làm bài kiểm tra thị giác. Thật ra mọi người còn lại trong phòng đều là người của Asch.
10 điều hay được nói về thí nghiệm, đối chiếu với nghiên cứu hiện nay. Bấm từng dòng để xem lý do.
Asch (1955) báo cáo 36,8% với 123 người. Lần làm lại có kiểm soát của Franzen và Mader (2023) với khoảng 200 sinh viên ở Bern cho 33%, rất gần con số gốc.
Trong biến thể có một "đồng minh" nói đúng, mức theo sai còn khoảng một phần tư (Asch, 1955). Kể cả khi người nói khác cũng sai, chỉ là sai kiểu khác, mức theo nhóm còn khoảng 9% (Asch, 1956). Kết quả cùng chiều được thấy lại ở nhiều nghiên cứu sau.
Asch (1955): gần như không ảnh hưởng với 1 người, 13,6% với 2 người, 31,8% với 3 người, thêm nữa không tăng nhiều. Phân tích gộp của Bond và Smith (1996) cũng thấy nhóm lớn hơn gây áp lực lớn hơn.
Khi người tham gia viết đáp án thay vì nói to, mức theo nhóm giảm rõ (Asch, 1956). Deutsch và Gerard (1955) cũng thấy trả lời ẩn danh làm giảm áp lực "sợ lạc lõng".
Bond và Smith (1996) gộp 133 nghiên cứu ở 17 nước: các nước đề cao tập thể có mức theo nhóm cao hơn các nước đề cao cá nhân. Đây là tương quan giữa các nước, không phải thí nghiệm, nhưng nhất quán qua ba thang đo văn hóa khác nhau.
Bond và Smith (1996) thấy mức a dua trong các nghiên cứu Mỹ giảm dần từ thập niên 1950. Nhưng các nghiên cứu khác nhau về người tham gia và cách làm, nên khó tách nguyên nhân. Lần làm lại 2023 ở Thụy Sĩ vẫn cho mức gần như Asch.
Perrin và Spencer (1980) chỉ thấy 1 lần theo nhóm trong 396 lượt với sinh viên kỹ thuật ở Anh. Nhưng đây là một nhóm đặc biệt (quen đo đạc chính xác), và các lần làm lại khác vẫn thấy hiệu ứng. Đúng hơn: mức a dua phụ thuộc người và hoàn cảnh.
Bond và Smith (1996) thấy khác biệt nhỏ; Mori và Arai (2010) ở Nhật thấy nữ theo nhóm trung bình 3,44 trong 12 lượt, gần mức 4,41 của Asch, còn nam thì không bị lung lay. Khác biệt giới phụ thuộc nhiều vào văn hóa, cách đo và người làm thí nghiệm; nhiều nhà nghiên cứu còn tranh cãi.
Trong số liệu của Asch, khoảng 2/3 câu trả lời vẫn đúng, khoảng 1/4 người không theo nhóm lần nào, và chỉ khoảng 5% theo nhóm ở mọi lượt. Griggs (2015) xem 20 sách giáo khoa: 14 cuốn nêu tỷ lệ theo nhóm, chỉ 1 cuốn nêu rằng phần lớn câu trả lời là độc lập.
Chính Asch quan tâm đến sự độc lập và ngạc nhiên vì nhiều người giữ được ý mình. Friend, Rafferty và Bramel (1990) gọi cách kể "nghiên cứu a dua" là một sự hiểu lầm. Hodges và Geyer (2006) còn cho rằng người theo nhóm đôi khi đang cân nhắc giữa nói thật và tôn trọng người khác, không chỉ là sợ.
Áp lực nhóm là thật và lặp lại được. Nhưng con người không phải bầy cừu: đa số câu trả lời vẫn độc lập, và chỉ một đồng minh là đủ đổi cục diện.
Kết quả của Asch ra đời ở nước Mỹ đầu thập niên 1950, khi nỗi lo về sự đồng thuận và nghi kỵ chính trị đang lớn. Câu chuyện "người ta nói theo đám đông dù mắt thấy rõ" khớp với nỗi lo đó, nên được kể đi kể lại.
Khi vào sách giáo khoa, con số "3/4 người từng theo nhóm ít nhất một lần" dễ nhớ hơn "2/3 câu trả lời vẫn độc lập". Griggs (2015) cho thấy qua thời gian, phần độc lập gần như biến mất khỏi lời kể.
Lần làm lại năm 2023 vẫn cho mức khoảng 33%. Vậy hiệu ứng không biến mất. Bài học đúng nằm ở giữa: áp lực nhóm đủ mạnh để làm hỏng một cuộc họp, nhưng cũng đủ yếu để bị phá vỡ bởi một người dám nói.
Kỹ năng làm việc: dám nói khác trong cuộc họp, và nếu bạn dẫn họp, biết cách mời ý kiến trái chiều.
Mọi con số trong bài, bộ ảnh Facebook và chú thích đều lấy từ các nghiên cứu dưới đây.