Mark ở vũ trụ khácENMark học AI
Mark ở vũ trụ khác Nhìn lại sự kiện lớn #2 · Công nghệ · Phòng ngừa

Sự cố Y2K

31/12/99 00

Lỗi năm hai chữ số · cả thế giới sửa từ khoảng 1995 đến 2000 · giao thừa 31/12/1999

Chuyện gìmáy tính lưu năm bằng 2 chữ số, "00" có thể bị hiểu là 1900
Quy môkhoảng 100 tỷ USD chi để sửa ở Mỹ, 1995–2001
Nghịch lýsửa tốt đến mức nhiều người tin là chưa từng có lỗi
Nguồn chínhbáo cáo Thượng viện Mỹ "Y2K Aftermath" (2000), Bộ Thương mại Mỹ, OMB, Hội đồng Y2K của Tổng thống

Nguồn: Bộ Thương mại Mỹ, "The Economics of Y2K and the Impact on the United States" (17/11/1999); Ủy ban Đặc biệt về Vấn đề Năm 2000 của Thượng viện Mỹ, "Y2K Aftermath – Crisis Averted" (29/2/2000). Toàn văn bị chặn trong môi trường làm bài, đã kiểm qua trích đoạn.

Đọc lại trong 1 phút

Tinh hoa

Một lối tắt cũThập niên 1960, bộ nhớ rất đắt nên năm được lưu là "68", không phải "1968".
Khoảng 100 tỷ USDDoanh nghiệp và chính phủ Mỹ chi để sửa, từ 1995 đến 2001.
Mốc có hậu quảNgân hàng Mỹ phải thử xong hệ thống trọng yếu trước 30/6/1999, trễ thì bị hạ xếp hạng.
Giao thừa êmHơn 250 sự cố ở khoảng 75 nước, được sửa nhanh, không cái nào gây gián đoạn nghiêm trọng.
Nghịch lý phòng ngừaKhông có gì xảy ra, nên nhiều người kết luận là "trò lừa".

Nguồn: bộ nhớ đắt theo New York Review of Books 23/9/1999 (nguồn thứ cấp); 100 tỷ USD theo Bộ Thương mại Mỹ (11/1999); mốc 30/6/1999 theo FFIEC qua thư FDIC (FIL-98-38, FIL-98-93); hơn 250 sự cố theo báo cáo Thượng viện 29/2/2000 do CBS News đưa lại (nguồn thứ cấp).

Phần 1

Câu hỏi của sự kiện

Thế giới chi hàng trăm tỷ USD cho một ngày rồi không có gì xảy ra. Tiền đó bị phí, hay chính nó làm cho không có gì xảy ra? Câu trả lời ngắn: phần lớn là vế sau, nhưng không ai chứng minh được 100%, và đó chính là cái khó của mọi việc phòng ngừa.

Câu trả lời là nhận định của Mark, dựa trên báo cáo Thượng viện Mỹ (2000) và các nguồn ở Phần 9. Con số "hàng trăm tỷ" toàn cầu là dự báo của Gartner (300–600 tỷ USD) và IDC (297 tỷ USD), nguồn thứ cấp.

1960s–1996Lối tắt và lời cảnh báoNăm 2 chữ số tiết kiệm bộ nhớ. Năm 1993, bài "Doomsday 2000" gióng chuông.
→
1997–1999Huy độngMốc cho ngân hàng, hội đồng của Tổng thống, luật chia sẻ thông tin, Fed chuẩn bị tiền.
→
2000–2001Êm, rồi bị nghiVài trăm sự cố nhỏ. Nhiều người gọi đó là trò lừa.
Phần 2

Dòng thời gian

Từ một lối tắt tiết kiệm bộ nhớ đến đêm giao thừa được theo dõi từng giờ.

Dòng thời gian Y2K từ 1993 đến 2001, chia bốn chặng: cảnh báo (1993 đến 1996), huy động (1997 đến 1998), thử và chốt (1999), sau giao thừa (2000 đến 2001). Các mốc: 6/9/1993 bài Doomsday 2000; 5/5/1997 FFIEC ra 5 giai đoạn; 4/2/1998 sắc lệnh 13073; 2/4/1998 Thượng viện lập ủy ban; 19/10/1998 luật chia sẻ thông tin; 30/6/1999 hạn thử của ngân hàng; 1/10/1999 Fed mở kênh thanh khoản; 31/12/1999 giao thừa; 29/2/2000 báo cáo cuối của Thượng viện; 9/2001 lỗi sàng lọc ở Sheffield được công bố. cảnh báo 1993–1996 huy động 1997–98 thử 1999 sau 2000–01 6/9/1993"Doomsday 2000" 5/5/1997FFIEC: 5 giai đoạn 2/1998–4/1998hội đồng + ủy ban 19/10/1998luật chia sẻ tin 30/6/1999hạn thử ngân hàng 1/10/1999Fed mở kênh tiền 31/12/1999giao thừa 29/2/2000báo cáo cuối 9/2001lỗi sót: Sheffield
Bảy năm cảnh báo, hai năm làm thật. Phần lớn công việc dồn vào 1997–1999, khi các cơ quan đặt mốc có hậu quả. Sơ đồ không theo tỷ lệ thời gian đều.Nguồn: Computerworld 6/9/1993 (nguồn thứ cấp); FFIEC 5/5/1997 qua FDIC FIL-50-97; Sắc lệnh 13073 (4/2/1998); Nghị quyết Thượng viện S.Res.208 (2/4/1998); Public Law 105-271 (19/10/1998); FDIC FIL-98-38; Fed (Special Liquidity Facility); báo cáo Thượng viện 29/2/2000; BBC 9/2001 qua Slashdot (nguồn thứ cấp).
Thập niên 1960 · Lối tắtBộ nhớ năm 1960 đắt gấp khoảng một triệu lần mỗi đơn vị so với cuối thập niên 1990. Lưu "68" thay vì "1968" là tiết kiệm có lý.
6/9/1993 · "Doomsday 2000"Peter de Jager viết trên tạp chí Computerworld, một trong những cảnh báo lớn đầu tiên trên báo chí.
5/5/1997 · Ngân hàng nhận lịchHội đồng thanh tra tài chính liên bang (FFIEC) chia việc thành 5 giai đoạn: nhận thức, đánh giá, sửa, kiểm định, triển khai. Kiểm kê hệ thống trọng yếu trước 30/9/1997.
4/2/1998 · Hội đồng của Tổng thốngSắc lệnh 13073 lập Hội đồng Chuyển đổi Năm 2000, chủ tịch John Koskinen báo cáo trực tiếp Tổng thống.
2/4/1998 · Thượng viện lập ủy banỦy ban Đặc biệt về Vấn đề Năm 2000, chủ tịch Robert Bennett, phó chủ tịch Christopher Dodd.
19/10/1998 · Luật chia sẻ thông tinLuật Công bố Thông tin và Mức sẵn sàng Năm 2000 (P.L. 105-271): chia sẻ thông tin Y2K với thiện chí thì được che chắn khỏi kiện tụng.
30/6/1999 · Hạn chót của ngân hàngThử xong hệ thống trọng yếu. Đến 9/1999, 99% tổ chức tài chính được bảo hiểm liên bang đã thử xong.
1/10/1999 · Fed chuẩn bị tiềnMở kênh thanh khoản đặc biệt đến 7/4/2000 và đặt in thêm tiền mặt cho năm 1999.
11/1999 – 12/1999 · Đếm chi phíBộ Thương mại: khoảng 100 tỷ USD ở Mỹ (1995–2001). OMB: liên bang chi 8,38 tỷ USD, hệ thống trọng yếu tuân thủ 99,9%.
31/12/1999 · Giao thừaTrạm mặt đất xử lý ảnh của một hệ thống vệ tinh trinh sát Mỹ hỏng khoảng 2–3 giờ, phải chạy hệ dự phòng.
29/2/2000 · "Khủng hoảng đã được ngăn"Báo cáo cuối của Thượng viện: hơn 250 sự cố ở khoảng 75 nước, sửa nhanh, không gián đoạn nghiêm trọng. Cùng ngày là ngày nhuận 29/2/2000, mốc thử thứ hai.
9/2001 · Lỗi sót lạiBệnh viện Northern General (Sheffield, Anh) công bố khoảng 150 kết quả sàng lọc trước sinh bị tính sai mức nguy cơ, do lỗi Y2K trong phần mềm.

Nguồn: New York Review of Books 23/9/1999 (bộ nhớ; nguồn thứ cấp); Computerworld 6/9/1993 (nguồn thứ cấp); FDIC FIL-50-97 (9/5/1997); Sắc lệnh 13073; S.Res.208; Public Law 105-271; FDIC FIL-98-38 và tài liệu FDIC/Fed 9/1999 (99%); Fed: Special Liquidity Facility và phát biểu Thống đốc Kelley 29/7/1999; Bộ Thương mại 17/11/1999; OMB báo cáo quý 11 (12/1999); họp báo Bộ Quốc phòng 4/1/2000 qua UPI, NYT (nguồn thứ cấp; thời lượng các nguồn ghi khác nhau từ 2–3 giờ đến "vài giờ"); báo cáo Thượng viện 29/2/2000 qua CBS News (nguồn thứ cấp); BBC 9/2001 qua Slashdot và Computer Weekly (nguồn thứ cấp). Đã kiểm qua trích đoạn tìm kiếm.

Chi phí Y2K. Chính phủ liên bang Mỹ: 8,38 tỷ USD (OMB). Cả nước Mỹ: khoảng 100 tỷ USD (Bộ Thương mại). Toàn thế giới: dự báo 300 đến 600 tỷ USD (Gartner, nguồn thứ cấp), vẽ bằng nét đứt vì là dự báo. liên bang Mỹ (OMB)8,38 tỷ USD cả nước Mỹ (Bộ Thương mại)khoảng 100 tỷ USD thế giới (dự báo)300–600 tỷ USD? cùng một thước đo cho cả ba dòng. Dải nét đứt là dự báo, không phải số đo.
Số Mỹ có cơ quan đếm, số thế giới chỉ là dự báo. Khi ai đó nói "thế giới chi 600 tỷ", hãy nhớ đó là đầu trên của một dự báo cuối thập niên 1990.Nguồn: OMB, báo cáo quý 11 về Y2K (12/1999): 8,38 tỷ USD, năm tài khóa 1996–2000 (GAO có ước tính khác, khoảng 8,7 tỷ; nguồn thứ cấp); Bộ Thương mại Mỹ 17/11/1999: khoảng 100 tỷ USD, 1995–2001; Gartner 300–600 tỷ USD và IDC 297 tỷ USD (nguồn thứ cấp).
Kỳ 1

Dòng thời gian

năm 2 chữ số1993100 tỷ USDgiao thừa
Kỳ 2

Quyết định then chốt

mốc ngân hànghội đồngluật chia sẻnhập vai
Kỳ 3

Thế giới học được gì

nghịch lý phòng ngừasổ "đã tránh được"2038
Phần 3

Quyết định then chốt

Nhìn bằng con mắt lúc đó: không ai biết chắc bao nhiêu chương trình sẽ hỏng, chỉ biết hạn chót không dời được.

Năm giai đoạn FFIEC giao cho ngân hàng: nhận thức, đánh giá (kiểm kê và ưu tiên trước 30/9/1997), sửa (phần lớn xong trước 31/12/1998), kiểm định (thử xong hệ thống trọng yếu trước 30/6/1999), triển khai. Trễ hạn thử thì bị xếp Cần cải thiện, trễ quá 30 ngày có thể bị xếp Không đạt. 1 · nhận thứcai cũng biết vấn đề 2 · đánh giákiểm kê · 30/9/1997 3 · sửa31/12/1998 4 · kiểm định30/6/1999 5 · triển khaitrước 1/1/2000 trễ hạn thử: "Cần cải thiện" · trễ quá 30 ngày: có thể "Không đạt" đến 9/1999: 99% tổ chức được bảo hiểm liên bang đã thử xong hệ thống trọng yếu
Biến một nỗi lo mơ hồ thành lịch có hạn chót. Mốc chỉ có sức nặng vì gắn với xếp hạng thanh tra.Nguồn: FFIEC, "Year 2000 Project Management Awareness" (5/5/1997) qua FDIC FIL-50-97; hướng dẫn thử nghiệm và khung xếp hạng qua FDIC FIL-98-38, FIL-98-93 và thông tư Fed New York 11052; tỷ lệ 99% theo tài liệu FDIC/Fed 9/1999. Kiểm qua trích đoạn.

1 · Biến lời khuyên thành mốc có hậu quả

FFIEC · 1997–1999

Ai quyết, biết gì

Các cơ quan thanh tra ngân hàng (FFIEC), 5/1997. Họ biết lỗi có thật, nhưng chưa ai biết mỗi ngân hàng có bao nhiêu chương trình dùng năm 2 chữ số.

Chọn gì

Bắt kiểm kê trước, rồi đặt từng mốc: kế hoạch thử (30/6/1998), bắt đầu thử (1/9/1998), thử xong (30/6/1999), gắn với xếp hạng thanh tra.

Hệ quả

Đến 9/1999, 99% tổ chức được bảo hiểm liên bang đã thử xong hệ thống trọng yếu. Rạng sáng 1/1/2000, ngành ngân hàng Mỹ không có gián đoạn lớn.

Nguồn: FDIC FIL-50-97, FIL-98-38, FIL-98-93; tài liệu FDIC/Fed 9/1999 (99%); báo cáo Thượng viện 29/2/2000 qua CBS News (không gián đoạn nghiêm trọng; nguồn thứ cấp).

2 · Một người chịu trách nhiệm, báo cáo theo quý

Executive Order 13073 · 4/2/1998

Ai quyết, biết gì

Tổng thống Clinton, 2/1998. Còn chưa đầy 23 tháng. Mỗi bộ tự sửa theo cách riêng, không ai nhìn toàn cảnh.

Chọn gì

Lập Hội đồng Chuyển đổi Năm 2000, chủ tịch John Koskinen báo cáo thẳng Tổng thống, mỗi bộ một đại diện, OMB công bố tiến độ theo quý.

Hệ quả

Báo cáo quý 11 của OMB: hệ thống trọng yếu liên bang tuân thủ 99,9%, tổng chi 8,38 tỷ USD (năm tài khóa 1996–2000).

Nguồn: Sắc lệnh 13073 (American Presidency Project, lưu trữ Nhà Trắng thời Clinton); OMB báo cáo quý 11 (12/1999). Kiểm qua trích đoạn.

3 · Cho phép nói thật mà không sợ bị kiện

Public Law 105-271 · 19/10/1998

Ai quyết, biết gì

Quốc hội và Nhà Trắng (dự luật do OMB và Koskinen gửi 27/7/1998). Doanh nghiệp ngại công bố mức sẵn sàng vì sợ bị kiện nếu thông tin sai.

Chọn gì

Luật "Người Samari nhân hậu": thông tin Y2K chia sẻ với thiện chí được che chắn; miễn trừ chống độc quyền tạm thời đến 14/7/2001. Không che lỗi hệ thống thật sự hỏng.

Hệ quả

Đối tác, nhà cung cấp có cơ sở pháp lý để trao đổi kết quả thử với nhau. Mức tác động cụ thể chưa có số đo (nhận định của Mark).

Nguồn: tuyên bố ký luật S. 2392 ngày 19/10/1998 (American Presidency Project); lưu trữ Nhà Trắng thời Clinton; Florida Bar Journal và FindLaw (nguồn thứ cấp).

4 · Chuẩn bị cho nỗi sợ, không chỉ cho lỗi

Federal Reserve · 1999

Ai quyết, biết gì

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, 1999. Hệ thống ngân hàng đã thử gần xong, nhưng người dân và thị trường có thể rút tiền vì lo, kể cả khi máy không hỏng.

Chọn gì

Đặt in thêm tiền mặt (dự trữ xong tháng 8/1999), mở kênh thanh khoản đặc biệt 1/10/1999 đến 7/4/2000, bán quyền chọn vay qua đêm cho đại lý.

Hệ quả

Một báo cáo của Fed New York (2006) cho rằng quyền chọn Y2K đã làm dịu nỗi lo của giới đại lý trái phiếu cuối năm.

Nguồn: Fed, phát biểu Thống đốc Kelley 29/7/1999; tài liệu Special Liquidity Facility; Fed New York, staff report 266 (2006). Kiểm qua trích đoạn. Bài không dùng con số "50 tỷ USD tiền mặt thêm" vì không tìm được nguồn.

Phần 4

Thế giới học được gì

Điều đã đổi sau Y2K, và một điều thế giới học ngược.

Nghịch lý phòng ngừa. Nhánh trên: không sửa, nhiều hệ thống hỏng, mọi người thấy rõ thảm họa. Nhánh dưới: sửa trước, gần như không có gì xảy ra, và nhiều người kết luận là chưa từng có vấn đề. Kết quả tốt nhất lại là kết quả khó chứng minh nhất. lỗi năm 00 không sửa hỏng hàng loạtai cũng thấy, ai cũng tin sửa trước gần như không có gì"chắc là trò lừa" sơ đồ minh họa, không có số
Làm tốt thì trông như thừa. Không có thí nghiệm đối chứng cho cả thế giới, nên phía "trò lừa" luôn có chỗ đứng. Cách duy nhất là ghi lại những gì đã sửa được.Phần diễn giải là của Mark. Sự kiện: báo cáo Thượng viện "Y2K Aftermath – Crisis Averted" (29/2/2000); National Geographic Education về quan niệm "trò lừa" (nguồn thứ cấp).
Biết mình có gìNhiều tổ chức lần đầu kiểm kê toàn bộ hệ thống và phần mềm, vì FFIEC bắt kiểm kê trước 30/9/1997.
Kế hoạch dự phòngFFIEC ra hướng dẫn về rủi ro kinh doanh Y2K (12/1997); "lỡ hỏng thì làm gì" thành một phần bắt buộc.
Chia sẻ công tưLuật 1998 cho thấy một vùng an toàn pháp lý có thể mở miệng cho doanh nghiệp. Mark xem đây là mẫu cho việc chia sẻ thông tin rủi ro về sau.
Lỗi kế tiếp: năm 2038Đồng hồ Unix đếm giây bằng số nguyên 32 bit có dấu sẽ tràn lúc 03:14:07 UTC ngày 19/1/2038. Nhiều hệ đã chuyển sang 64 bit, hệ nhúng cũ vẫn là rủi ro.

Nguồn: FDIC FIL-50-97 (kiểm kê 30/9/1997); FFIEC, tuyên bố về rủi ro kinh doanh Y2K tháng 12/1997 qua thông tư Fed New York 10958; Public Law 105-271. Mốc 2038 là phép tính: 2³¹ − 1 giây sau 0:00 UTC 1/1/1970. Nhận định "mẫu cho về sau" là của Mark.

Xem thêm: điều thế giới học ngược

Bài học được nhắc nhiều nhất sau Y2K lại là "lần sau đừng hoảng". Đó là bài học sai: lần này không hoảng được là vì đã hoảng đúng lúc, sớm hai năm.

Báo cáo Thượng viện cũng ghi một điểm ít người nhớ: 32 nước, gồm Úc, Anh, Canada, Đức, báo "không có sự cố" lên trang của Trung tâm Hợp tác Y2K Quốc tế, dù báo chí có đưa tin sự cố ở chính những nước đó. Con số "chẳng có gì xảy ra" một phần đến từ việc báo cáo thiếu.

Nguồn: báo cáo Thượng viện 29/2/2000, trích lại trên Deseret News 29/2/2000 (nguồn thứ cấp). Phần "học ngược" là nhận định của Mark.

Phần 5

Kiểm chứng: chuyện thật và lời đồn

14 điều hay được kể về Y2K, đối chiếu với tài liệu chính phủ Mỹ và nguồn có ghi rõ. Bấm từng dòng để xem lý do.

VỮNGDoanh nghiệp và chính phủ Mỹ chi khoảng 100 tỷ USD cho Y2K

Bộ Thương mại Mỹ (17/11/1999): khoảng 100 tỷ USD trong giai đoạn 1995–2001, khoảng 365 USD mỗi người Mỹ (số đầu người qua Nextgov, nguồn thứ cấp). Computerworld (thứ cấp) ghi có thể tới 114 tỷ USD.

VỮNGChính phủ liên bang Mỹ chi khoảng 8,4 tỷ USD

OMB, báo cáo quý 11 (12/1999): 8,38 tỷ USD, năm tài khóa 1996–2000. GAO có ước tính khác khoảng 8,7 tỷ USD (nguồn thứ cấp). Hai số khác phạm vi, không phải một số sai.

VỮNGNgân hàng bị ép theo mốc có hậu quả thật

FFIEC: thử xong hệ thống trọng yếu trước 30/6/1999; trễ thì bị xếp "Cần cải thiện", trễ quá 30 ngày có thể "Không đạt" (FDIC FIL-98-93). Đến 9/1999, 99% đã thử xong.

VỮNGFed chuẩn bị tiền riêng cho giao thừa

Kênh thanh khoản đặc biệt từ 1/10/1999 đến 7/4/2000, lãi cao hơn mục tiêu lãi suất quỹ liên bang 150 điểm cơ bản; đặt in thêm tiền mặt năm 1999. Con số "50 tỷ USD" hay được kể thì không tìm được nguồn.

VỮNGMỹ ra luật để doanh nghiệp dám chia sẻ thông tin Y2K

Public Law 105-271, ký 19/10/1998. Che chắn thông tin chia sẻ với thiện chí, nhưng không miễn trách nhiệm khi hệ thống thật sự hỏng.

THẬN TRỌNG"Ý, Nga, Hàn Quốc chi ít mà cũng không sao, vậy Mỹ chi thừa"

Đúng là các nước này không gặp nhiều sự cố hơn (National Geographic Education; Nga chi ít hơn Mỹ tới 100 lần theo Gartner qua ACM TechNews; nguồn thứ cấp). Nhưng mức phụ thuộc máy tính khác nhau, Koskinen cho rằng hệ thống Mỹ phức tạp hơn, và 32 nước báo "không có sự cố" dù báo chí đưa tin có. Chưa có nghiên cứu nhân quả.

THẬN TRỌNG"Lập trình viên ngày xưa cẩu thả"

Năm 1960 bộ nhớ đắt gấp khoảng một triệu lần so với cuối thập niên 1990; lưu 2 chữ số là tiết kiệm có lý (NYRB 1999, nguồn thứ cấp). Cái sai là chương trình sống lâu hơn mọi người tưởng, và không ai sửa khi bộ nhớ đã rẻ.

THẬN TRỌNG"Thế giới chi 300–600 tỷ USD"

Đây là dự báo của Gartner cuối thập niên 1990, không phải số đo. IDC ước khoảng 297 tỷ USD (1995–2001). Cả hai là nguồn thứ cấp.

THẬN TRỌNG"Peter de Jager là người đầu tiên cảnh báo"

Bài "Doomsday 2000" (Computerworld 6/9/1993) là cảnh báo nổi tiếng nhất trên báo chí. "Đầu tiên" là cách gọi phổ biến, không phải điều đã được chứng minh.

THẬN TRỌNG"Năm 2038 sẽ có một Y2K nữa"

Đồng hồ Unix 32 bit có dấu tràn lúc 03:14:07 UTC ngày 19/1/2038 (phép tính). Rủi ro có thật với hệ cũ, nhưng nhiều hệ đã chuyển sang 64 bit. Chưa thể nói sẽ lớn như Y2K.

SAI"Y2K là trò lừa, rốt cuộc chẳng có gì"

Lỗi có thật và đã được sửa với chi phí khoảng 100 tỷ USD ở Mỹ. Kể cả vậy, báo cáo Thượng viện vẫn ghi hơn 250 sự cố ở khoảng 75 nước. "Chẳng có gì" là kết quả của việc sửa, không phải bằng chứng là lỗi không có.

SAI"Đêm giao thừa không có sự cố nào"

Trạm mặt đất của một hệ thống vệ tinh trinh sát Mỹ hỏng khoảng 2–3 giờ (Bộ Quốc phòng, họp báo 4/1/2000, qua UPI và NYT; nguồn thứ cấp). Có cả sự cố ở một hệ thống điện hạt nhân Ukraine và vài hệ thống 911 ở Mỹ (báo cáo Thượng viện qua CBS News, nguồn thứ cấp).

SAI"Máy bay sẽ rơi, điện sẽ tắt toàn cầu"

Không xảy ra. Báo cáo Thượng viện: các sự cố được sửa nhanh và không cái nào gây gián đoạn nghiêm trọng.

SAI"Hết ngày 1/1/2000 là hết Y2K"

Năm 2000 là năm nhuận (chia hết cho 400), nên 29/2/2000 là mốc thử thứ hai. Tháng 9/2001, bệnh viện Northern General ở Sheffield (Anh) công bố khoảng 150 kết quả sàng lọc trước sinh bị tính sai do lỗi Y2K (BBC qua Slashdot, Computer Weekly; nguồn thứ cấp).

Nguồn: như ghi trong từng dòng; danh sách đầy đủ ở Phần 9.

Phần 6

Đánh giá: thế giới phản ứng ra sao

Điểm là đánh giá của Mark dựa trên các nguồn ở Phần 9, không phải số liệu của một nghiên cứu.

Phát hiện sớm
3/5
Minh bạch
4/5
Phối hợp
5/5
Rút kinh nghiệm
3/5
Tổng
4/5
Làm đúng
  • Mốc có hậu quả cho ngân hàng, gắn với thanh tra
  • Một người chịu trách nhiệm, báo cáo tiến độ công khai theo quý
  • Luật cho phép chia sẻ thông tin, Fed chuẩn bị cho nỗi sợ
Làm chưa đúng
  • Cảnh báo từ 1993, hành động mạnh từ 1997–1998
  • Nhiều nước báo thiếu sự cố, khó so sánh
  • Không ghi đủ "cái đã tránh được", nên chuyện "trò lừa" lan rộng

Y2K là một trong những lần phòng ngừa thành công nhất của thời máy tính. Điểm trừ lớn nhất không nằm ở việc sửa, mà ở việc kể lại: thế giới không chứng minh được thành công của chính mình.

Xem thêm: vì sao câu chuyện "trò lừa" dễ tin

Báo chí cuối 1999 có cả những dự báo tận thế: máy bay rơi, mất điện diện rộng. Khi những điều đó không xảy ra, người ta so với dự báo xấu nhất chứ không so với "nếu không sửa".

Cũng có người làm nghề nghi ngờ thật: cựu giám đốc thông tin Lầu Năm Góc Paul Strassmann nói "tôi nghĩ ta đã bị lừa" (nguồn thứ cấp). Câu hỏi đáng giá không phải "có lỗi không" mà là "tiêu đúng chỗ chưa": nhiều khoản chi Y2K còn được dùng để thay luôn hệ thống cũ.

Phần "Xem thêm" là nhận xét của Mark; lời Strassmann theo ACM TechNews 1/2000 (nguồn thứ cấp).

Phần 7

Bài học làm việc: làm tốt thì trông như thừa, nên hãy ghi lại cái đã tránh được

Áp dụng cho mọi việc phòng ngừa: bảo mật, sao lưu, kiểm thử, bảo trì, an toàn lao động.

Bốn thói quen: kiểm kê trước khi sửa; đặt mốc có hậu quả; ghi sổ đã tránh được; viết báo cáo sau sự kiện bằng con số. 1 · kiểm kê trướcbiết mình có gìrồi mới ước tiền 2 · mốc có hậu quảngày + người + hệ quảkhông chỉ "cố gắng" 3 · sổ "đã tránh được"mỗi lỗi sửa một dòngkhông sửa thì sao 4 · báo cáo sau sự kiệnkể bằng con sốkể cả khi êm "Không có gì xảy ra" cũng là một kết quả cần chứng minh.
Mỗi thói quen lấy từ một việc làm đúng của năm 1997–2000. Kiểm kê của FFIEC, mốc 30/6/1999, và báo cáo "Crisis Averted" của Thượng viện. Thói quen số 3 là thứ còn thiếu.Nguồn: FDIC FIL-50-97, FIL-98-93; báo cáo Thượng viện 29/2/2000. Các thói quen là đề xuất của Mark.
Kiểm kê trước khi xin tiềnLiệt kê thứ có thể hỏng và thứ nào trọng yếu. Ngân sách dựa trên danh sách, không dựa trên nỗi lo.
Mốc có hậu quảMỗi mốc có ngày, người chịu trách nhiệm, và điều gì xảy ra nếu trễ.
Sổ "đã tránh được"Mỗi lỗi tìm thấy: ghi ngày, ở đâu, nếu không sửa thì ai bị ảnh hưởng, ước bao nhiêu.
Báo cáo sau sự kiện, kể cả khi êmBao nhiêu lỗi đã sửa, bao nhiêu lọt, xử lý mất bao lâu. Đó là bằng chứng cho lần xin ngân sách sau.
Tự kiểm tra trong nhóm mình: 5 câu hỏi

1. Việc phòng ngừa gần nhất nhóm mình làm tốt, có ai ngoài nhóm biết nó đã tránh được gì không?

2. Nhóm có danh sách hệ thống, tài khoản, hợp đồng sắp hết hạn không? Cái nào "trọng yếu"?

3. Mốc gần nhất của việc phòng ngừa có người chịu trách nhiệm và hậu quả nếu trễ chưa?

4. Nếu sếp hỏi "năm ngoái không có sự cố, sao năm nay vẫn xin tiền?", mình đưa ra được con số nào?

5. "Năm 2038" của nhóm mình là gì: chứng chỉ hết hạn, thư viện ngừng hỗ trợ, người duy nhất biết hệ thống sắp nghỉ?

Y2K Aftermath: Crisis Averted (Hậu Y2K: khủng hoảng đã được ngăn chặn).Tên báo cáo cuối của Ủy ban Đặc biệt về Vấn đề Năm 2000, Thượng viện Mỹ, 29/2/2000. Mark dịch.
Phần 8

Đọc tiếp

Thượng viện Mỹ, "Y2K Aftermath – Crisis Averted" (2000)52 trang, có danh sách sự cố theo ngành và theo nước, kèm bài học của ủy ban.
"The Journey to Y2K: Final Report of the President's Council on Year 2000 Conversion" (29/3/2000)Hội đồng của Koskinen tự kể cách điều phối hàng chục cơ quan và ngành.
Bộ Thương mại Mỹ, "The Economics of Y2K and the Impact on the United States" (1999)Cách ước chi phí và vì sao Y2K không làm chậm tăng trưởng.
Nhìn lại sự kiện lớn #03: Bong bóng dot-com (1995–2002)Tách công nghệ thật khỏi giá bị thổi; đo bằng tiền thật, không bằng "lượt xem".
Phần 9

Nguồn gốc

Ưu tiên tài liệu của Quốc hội, Nhà Trắng, Bộ Thương mại, OMB, FFIEC và Fed. Môi trường làm bài chặn các trang chính phủ, nên tài liệu gốc được đối chiếu qua trích đoạn của chính các trang đó trong kết quả tìm kiếm, chưa mở toàn văn. Nguồn thứ cấp ghi rõ.

  1. Thượng viện Mỹ, Ủy ban Đặc biệt về Vấn đề Công nghệ Năm 2000, "Y2K Aftermath – Crisis Averted: Final Committee Report", 29/2/2000, S. Prt. 106-42. govinfo.gov
  2. Thượng viện Mỹ, Nghị quyết S.Res.208 (105th Congress), 2/4/1998, lập ủy ban. govinfo.gov
  3. Bộ Thương mại Mỹ, Economics and Statistics Administration, "The Economics of Y2K and the Impact on the United States", 17/11/1999. commerce.gov
  4. OMB, "Progress on Year 2000 Conversion", báo cáo quý 11 (12/1999). archives.gov
  5. Sắc lệnh 13073, "Year 2000 Conversion", 4/2/1998. govinfo.gov
  6. Hội đồng Chuyển đổi Năm 2000 của Tổng thống, "The Journey to Y2K: Final Report", 29/3/2000.
  7. Year 2000 Information and Readiness Disclosure Act, S. 2392, Public Law 105-271, 19/10/1998; tuyên bố ký luật. presidency.ucsb.edu
  8. FFIEC/FDIC, FIL-50-97 (9/5/1997, "Year 2000 Project Management Awareness"); FIL-98-38; FIL-98-93; thông tư Fed New York 10951, 10958, 11052. fdic.gov · fdic.gov
  9. Cục Dự trữ Liên bang, phát biểu Thống đốc Edward Kelley 29/7/1999; Special Liquidity Facility; Fed New York staff report 266 (2006). federalreserve.gov · newyorkfed.org
  10. Bộ Quốc phòng Mỹ, họp báo Thứ trưởng John Hamre 4/1/2000 (lưu bởi FAS). fas.org
  11. Nguồn thứ cấp: CBS News và Deseret News 29/2/2000 (báo cáo Thượng viện); Nextgov 11/1999 và Computerworld (chi phí); GovExec (OMB, GAO); UPI, New York Times, Route Fifty (vệ tinh); Peter de Jager, "Doomsday 2000", Computerworld 6/9/1993; New York Review of Books 23/9/1999 (bộ nhớ); Iowa Legislative Fiscal Bureau 1996 và American Banker (Gartner, IDC); National Geographic Education và ACM TechNews 1/2000 (Ý, Nga, Hàn Quốc, Strassmann, Koskinen); BBC 9/2001 qua Slashdot và Computer Weekly (Sheffield); Florida Bar Journal, FindLaw (luật 1998).