Mark ở vũ trụ khácLầm tưởng phổ biến · Sự chú ý · Truy nguồn
Lầm tưởng phổ biến #7: Chú ý kém hơn cá vàng
"Người bây giờ chỉ tập trung được 8 giây, cá vàng còn 9 giây" · lan rộng từ 5/2015
Câu nóichú ý của người: 8 giây, cá vàng: 9 giây
Lan rộng nhờbáo cáo marketing của Microsoft Canada, rồi tạp chí Time
Thật racon số không lần được tới nghiên cứu nào
Nguồn chínhBBC More or Less (2017), Bradbury (2016)
Đọc lại trong 1 phút
Tinh hoa
Con số không ai đo"8 giây" không đến từ một thí nghiệm nào lần ra được.
Mượn qua ba tayStatistic Brain → Microsoft Canada → Time. Mỗi tay trông uy tín hơn tay trước.
Cá vàng bị oanCá vàng học được giờ ăn trong ngày và ước lượng được quãng đường bơi.
Có hạt nhân đúngTa chuyển màn hình nhanh hơn trước. Nhưng đó là thói quen, không phải giới hạn của não.
Ba câu hỏiĐo cái gì? Đo ai? Ai đo? Hỏi trước khi đưa con số vào slide.
Nguồn: BBC News, More or Less, "Busting the attention span myth" (S. Maybin, 10/3/2017); Microsoft Canada, "Attention spans" (2015); Gee, Stephenson và Wright (1994); Sibeaux và cộng sự (2022); G. Mark, Attention Span (2023).
Phần 1
Câu hỏi của lầm tưởng
Một con số in trên báo cáo của Microsoft, được tạp chí Time đưa lên tít, rồi xuất hiện trong hàng nghìn slide. Vì sao không ai hỏi nó được đo thế nào? Vì nó được truyền qua những cái tên uy tín, và vì nó khớp với điều ta đã cảm thấy.
2015Báo cáo, rồi tít báoMicrosoft Canada in lại kèm dòng "Nguồn: Statistic Brain". Time viết "kém cá vàng".
→
2017Lần ngượcBBC hỏi các nguồn Statistic Brain dẫn ra. Không ai tìm thấy nghiên cứu nào.
Nguồn: BBC More or Less (10/3/2017); Microsoft Canada, "Attention spans" (2015); Time, K. McSpadden (14/5/2015).
Phần 2
Lầm tưởng từ đâu ra
Lần theo từng tay chuyển con số. Mũi tên chỉ hướng ai trích ai.
Càng đi xuống, tên càng kêu, nguồn càng mờ. Người đọc Time thấy "Microsoft nghiên cứu"; người đọc Microsoft thấy một dòng nguồn nhỏ; người mở Statistic Brain thấy hai cái tên lớn nhưng không có bài báo nào.Nguồn: BBC More or Less, S. Maybin (10/3/2017); Microsoft Canada, "Attention spans" (2015), biểu đồ khoảng chú ý, dòng nguồn ghi Statistic Brain; Time, K. McSpadden (14/5/2015).
~2012–2013 · Statistic BrainTrang "Attention span statistics" đưa ra 12 giây (2000), 8 giây (2013), cá vàng 9 giây. Không có tên bài báo, tác giả hay phương pháp. (Mô tả bản lưu trữ của trang, nguồn thứ cấp.)
12/2014 · Microsoft Canada khảo sát thậtKhoảng 2.000 người Canada chơi các bài kiểm tra chú ý trực tuyến; 112 người khác được đo điện não (EEG).
Xuân 2015 · Báo cáo "Attention spans"Biểu đồ 12 → 8 giây và chú thích cá vàng 9 giây được in kèm "Nguồn: Statistic Brain". Đó không phải kết quả khảo sát của chính Microsoft.
14/5/2015 · Tạp chí TimeTít "Bạn giờ có khoảng chú ý ngắn hơn cá vàng". Rất nhiều báo khác chép lại trong vài ngày.
2015–nay · Lan vào slide, sách, cả bài báo luậtMột bài trên trang của Trường Luật ĐH Temple đếm được hơn chục bài báo luật dùng con số như sự thật. (Nguồn thứ cấp.)
10/3/2017 · BBC lần ngượcChương trình More or Less liên hệ NCBI và AP. Cả hai không tìm thấy nghiên cứu nào. Nhà tâm lý Gemma Briggs: "khoảng chú ý trung bình" không phải thứ các nhà tâm lý đo.
Nguồn: BBC More or Less (2017); Phys.org (15/5/2015) mô tả phương pháp báo cáo Microsoft; Time (14/5/2015); law.temple.edu (bài báo luật, thứ cấp); Medium, "The attention span stat everyone keeps getting wrong" (bản lưu trữ Statistic Brain, thứ cấp).
Vì sao con số này dễ tin đến vậy?
Nó khớp với cảm giác. Ai cũng từng lướt điện thoại mà không nhớ mình vừa đọc gì. Một con số "xác nhận" cảm giác đó thì ít ai muốn nghi ngờ.
Nó có tên lớn. "Microsoft" và "Time" đứng trước con số. Ít ai đọc tới dòng nguồn nhỏ dưới biểu đồ.
Nó so sánh buồn cười. Người thua cá vàng là một câu dễ nhớ, dễ chia sẻ. Biến thể "cá vàng nhớ 3 giây" có từ trước đó, không rõ ai nói đầu tiên, và làm cú so sánh có vẻ "hợp lý".
Nó chính xác đến từng giây. "8 giây" nghe như kết quả đo, dù không ai đo.
Kỳ 1
Lầm tưởng từ đâu ra
8 giâyStatistic BrainMicrosoftTime
Kỳ 2
Bằng chứng nói gì
cá vàngchú ý theo việc47 giâygiờ giảng
Kỳ 3
Bài học làm việc
lần tới gốcđo cái gì, ai, ai đoslide sạch số
Phần 3
Bằng chứng nói gì
Không có "một con số" cho sự chú ý
attention is task-dependentBBC 2017; Fortenbaugh 2015
Bốn con số, bốn thứ khác nhau. Nhà tâm lý Gemma Briggs nói với BBC: sự chú ý "phụ thuộc rất nhiều vào việc đang làm", và "khoảng chú ý trung bình" không phải thứ các nhà tâm lý đo. Nghiên cứu lớn của Fortenbaugh đo người ta làm một bài kiểm tra chú ý đều tay đến đâu, và thấy khả năng này đạt đỉnh khoảng 43 tuổi.Nguồn: BBC More or Less (2017); Phys.org (5/2015) về phương pháp Microsoft; G. Mark, Attention Span (2023); Fortenbaugh và cộng sự, Psychological Science 26(9), 2015 (10.430 người, đỉnh ~43 tuổi theo thông cáo của APS).
Cá vàng nhớ lâu hơn ta tưởng
goldfish cognitionGee 1994; Sibeaux 2022
Cá vàng là con vật thí nghiệm quen thuộc của ngành nghiên cứu trí nhớ. Briggs gọi việc nó mang tiếng "não cá vàng" là "một sự trớ trêu". Không có nghiên cứu nào đo "9 giây chú ý" hay "3 giây trí nhớ" ở cá vàng.Nguồn: Gee, Stephenson và Wright, J. Exp. Anal. Behav. 62(1), 1994; Sibeaux, Karlsson, Newport và Burt de Perera, Proc. R. Soc. B, 2022 (số liệu 70 cm, 74 cm, 9 con qua bản tóm tắt của ĐH Oxford và báo khoa học, thứ cấp); BBC More or Less (2017).Thêm: cá nói chung thông minh đến đâu?
Tổng quan của Culum Brown (ĐH Macquarie, Animal Cognition, 2015) kết luận khả năng nhận thức của cá thường ngang các động vật có xương sống khác. Trong phỏng vấn, ông kể cá có thể học cách thoát bẫy và còn nhớ sau một năm. Đó là cá nói chung, không riêng cá vàng.
Năm 2008, học sinh Rory Stokes ở Adelaide (Úc) dạy cá vàng bơi tới một phao để có thức ăn, và thấy chúng còn nhớ sau nhiều ngày. Đây là dự án ở trường, chỉ có tin báo, nên chỉ xem như một giai thoại vui.
Nguồn: C. Brown, "Fish intelligence, sentience and ethics", Animal Cognition 18(1), 2015, và phỏng vấn trên trang ĐH Macquarie (thứ cấp); tin báo về Rory Stokes, 2/2008 (thứ cấp).
Hạt nhân đúng: ta chuyển màn hình nhanh hơn
screen switchingGloria Mark, 2023
Đây là thói quen làm việc, không phải giới hạn của não. Con số này có người đo, có phương pháp, và nó đi xuống thật. Nhưng nó đo việc ta chuyển cửa sổ, không đo được ta có thể tập trung bao lâu nếu cần. Đừng lấy "47 giây" thay cho "8 giây" trên slide.Nguồn: G. Mark, Attention Span (2023) và phỏng vấn CNN, 1/2023, đăng lại trên trang ĐH California, Irvine. Năm của mốc 75 giây chưa xác minh được nên không ghi.
Chú ý tập thể vào một chủ đề ngắn lại
collective attentionLorenz-Spreen 2019
Đám đông chuyển chủ đề nhanh hơn. Lorenz-Spreen và cộng sự phân tích dữ liệu nhiều thập kỷ (Twitter, sách, phim, tìm kiếm) và thấy mỗi chủ đề giữ được sự chú ý của cộng đồng trong thời gian ngắn hơn, vì có nhiều nội dung tranh nhau hơn. Đây là chú ý của cả cộng đồng, không phải của một bộ não.Nguồn: Lorenz-Spreen, Mønsted, Hövel và Lehmann, "Accelerating dynamics of collective attention", Nature Communications 10, 2019.
Cả "10 phút trong giờ giảng" cũng yếu
lecture attentionBradbury 2016
Lời đồn
Sinh viên chỉ tập trung 10–15 phút, nên một số trường cắt bài giảng còn 15 phút.
Khi đọc lại nguồn
Nhiều bài trích nhau, rất ít nghiên cứu gốc. Nguồn hay được trích nhất gần như không bàn về sự chú ý.
Điều thay đổi nhiều nhất
Người dạy. Khác biệt giữa các giảng viên lớn hơn khác biệt giữa các hình thức dạy.
Nguồn: N. A. Bradbury, "Attention span during lectures: 8 seconds, 10 minutes, or more?", Advances in Physiology Education 40(4), 2016, tr. 509–513.
Phần 4
Kiểm chứng: Vững, Thận trọng, Sai
11 câu hay gặp về "chú ý cá vàng", đối chiếu với nguồn gốc. Bấm từng dòng để xem lý do.
3 VỮNG
3 THẬN TRỌNG
5 SAI
VỮNGMicrosoft Canada có làm một nghiên cứu thật năm 2015
Khảo sát khoảng 2.000 người Canada và đo điện não 112 người (Phys.org 5/2015; BBC 2017). Nhưng đó là báo cáo tiếp thị, không qua bình duyệt, và con số 8 giây không lấy từ khảo sát này.
VỮNGNgười làm văn phòng chuyển màn hình nhanh hơn trước
Theo các nghiên cứu của Gloria Mark: khoảng 2,5 phút (2004) xuống 47 giây gần đây. Đó là đo hành vi, không đo khả năng.
VỮNGCộng đồng chú ý vào một chủ đề trong thời gian ngắn hơn
Lorenz-Spreen và cộng sự (Nature Communications, 2019), trên dữ liệu nhiều thập kỷ. Đây là chú ý tập thể, không nói gì về từng người.
THẬN TRỌNGMạng xã hội làm ta mất tập trung
Chính báo cáo Microsoft thấy người dùng mạng xã hội nhiều kém hơn khi phải chú ý lâu, nhưng có nhiều "đợt tập trung cao" ngắn hơn. Đây là tương quan trên một mẫu, không chứng minh mạng xã hội là nguyên nhân. (Mô tả báo cáo qua Phys.org và CSO Online, thứ cấp.)
THẬN TRỌNGSinh viên chỉ tập trung 10–15 phút trong giờ giảng
Bradbury (2016) đọc lại tài liệu và thấy dữ liệu gốc không ủng hộ giới hạn này. Người nghe có lúc lơ đãng thật, nhưng không có một "đồng hồ 10 phút".
THẬN TRỌNGNgười trẻ kém tập trung hơn người lớn tuổi
Fortenbaugh và cộng sự (2015, 10.430 người) thấy khả năng duy trì chú ý tăng dần tới khoảng 43 tuổi rồi giảm. Nhưng đó là so các nhóm tuổi tại một thời điểm, không chứng minh "thế hệ này kém hơn thế hệ trước".
SAIKhoảng chú ý của con người là 8 giây
Không lần được tới nghiên cứu nào. BBC (2017) hỏi hai nguồn Statistic Brain dẫn ra (NCBI và AP), cả hai không tìm thấy gì. Các nhà tâm lý không đo "khoảng chú ý trung bình" như một con số.
Cùng một nguồn trống. Không có phép đo năm 2000 nào được công bố để so sánh.
SAI"Microsoft đã chứng minh chúng ta kém cá vàng"
Con số in trong báo cáo của Microsoft, nhưng có dòng ghi nguồn là Statistic Brain. Kết quả khảo sát của chính Microsoft là chuyện khác.
SAICá vàng có khoảng chú ý 9 giây
Không có nghiên cứu nào đo điều này. Statistic Brain không ghi nguồn cho nó.
SAICá vàng chỉ nhớ được 3 giây
Cá vàng học được giờ ăn trong ngày (Gee 1994) và ước lượng được quãng đường đã bơi (Sibeaux 2022). Không rõ ai nói câu "3 giây" đầu tiên.
Phần 5
Đánh giá lầm tưởng
Điểm là đánh giá của Mark dựa trên các nguồn ở Phần 8, không phải số liệu của một nghiên cứu.
Độ sai
5/5
Độ dai dẳng
5/5
Mức hại
3/5
Hạt nhân đúng
2/5
Phần có lý
Ta chuyển màn hình nhanh hơn thật
Nội dung tranh nhau sự chú ý nhiều hơn
Viết gọn cho người bận là điều tốt
Phần sai và có hại
Một con số không ai đo được dùng như sự thật
Coi người nghe như "não cá vàng", nội dung bị cắt vụn
Cá vàng mang tiếng oan
Một con số không có ai đo, đi qua ba cái tên uy tín, rồi thành "sự thật" trên hàng nghìn slide. Nó không hại sức khỏe ai, nhưng nó dạy ta coi thường người nghe.
Xem thêm: vì sao bị bác rồi vẫn sống
BBC bác bỏ con số từ năm 2017, nhiều nhà nghiên cứu và người làm giáo dục cũng đã viết lại. Nhưng câu "kém cá vàng" ngắn và vui hơn mọi lời đính chính. Một lời đính chính phải giải thích "đo cái gì, đo ai", còn lầm tưởng chỉ cần một câu.
Cẩn thận chiều ngược lại: "sự chú ý không hề thay đổi" cũng là nói quá. Thói quen chuyển màn hình và nhịp chú ý của đám đông đã thay đổi thật. Câu đúng là: ta chưa có con số nào cho "khoảng chú ý của con người", và cách ta dùng sự chú ý đang thay đổi.
Phần 6
Bài học làm việc: kiểm tra con số viral trước khi đưa vào slide
Áp dụng cho slide bán hàng, báo cáo gửi sếp, bài đăng của công ty, tài liệu đào tạo.
Với "8 giây", bước 1 đã dừng. Đi qua Time, Microsoft, Statistic Brain, đường dẫn kết thúc ở hai cái tên lớn mà không có bài báo nào.
Đọc dòng nguồn nhỏDòng "Nguồn: Statistic Brain" nằm ngay dưới biểu đồ của Microsoft. Một giây đọc là đủ để nghi.
Tên lớn không phải nguồn"Theo Microsoft", "theo Harvard" chỉ là nơi in. Hỏi: họ tự đo hay chép lại?
Cẩn thận con số quá tròn, quá vuiChính xác tới từng giây, so với con vật, khớp với cảm giác chung: ba dấu hiệu nên kiểm tra kỹ.
Thay bằng câu đúngThay "người ta chỉ tập trung 8 giây" bằng "khách bận, hãy để ý chính lên đầu". Không cần con số giả để viết gọn.
Khi nào
Làm gì
Mất bao lâu
Khi nhận được một con số hay
Lưu link nguồn gốc ngay, không lưu ảnh chụp màn hình
1 phút
Trước khi gửi slide
Chọn 3 con số nổi nhất, đi 4 bước ở trên
15 phút
Khi không tìm ra gốc
Bỏ, hoặc ghi rõ "chưa kiểm chứng" ngay cạnh con số
1 phút
Khi đồng nghiệp chuyển tiếp
Hỏi nhẹ: "Anh/chị có link nghiên cứu gốc không?"
1 câu
Lịch trên là gợi ý của Mark, không phải kết quả nghiên cứu.
Khoảng chú ý trung bình không phải thứ các nhà tâm lý tìm cách đo và định lượng.Gemma Briggs, nhà tâm lý học, Open University, trả lời BBC More or Less (2017).
Phần 7
Đọc tiếp
BBC News, "Busting the attention span myth" (Simon Maybin, 2017)Bài lần ngược con số 8 giây, ngắn và dễ đọc.
Neil Bradbury, "Attention span during lectures: 8 seconds, 10 minutes, or more?" (2016)Một giảng viên đọc lại mọi nguồn về "10 phút tập trung". Mở được miễn phí.
Gloria Mark, Attention Span (2023)Sách của nhà nghiên cứu thật sự đo cách người ta chuyển màn hình khi làm việc.
Lầm tưởng phổ biến #08: Brainstorm cả nhóm ra nhiều ý tưởng hơnHọp nhóm "nghĩ to" có thật sự ra nhiều ý hơn mỗi người tự nghĩ rồi gộp lại?
Phần 8
Nguồn gốc
Ưu tiên tài liệu gốc. Nhiều trang gốc không mở được trực tiếp từ nơi viết bài; chỗ nào chỉ đối chiếu được qua nguồn thứ cấp đã ghi rõ "thứ cấp".
S. Maybin, "Busting the attention span myth", BBC News / More or Less, 10/3/2017. bbc.com
P. Lorenz-Spreen, B. M. Mønsted, P. Hövel, S. Lehmann, "Accelerating dynamics of collective attention", Nature Communications 10, 1759, 2019. pmc
Thứ cấp: bài trên trang Trường Luật ĐH Temple về các bài báo luật dùng con số (law.temple.edu); Medium, "The attention span stat everyone keeps getting wrong" (mô tả bản lưu trữ Statistic Brain).
EN
Mark học AI